FOB, CFR và CIF là ba điều kiện giao hàng thuộc Incoterms, dùng để phân chia nghĩa vụ, chi phí và rủi ro giữa người bán với người mua. Trong giao dịch xăng dầu, khác biệt chính nằm ở bên thu xếp vận chuyển, bên trả cước và nghĩa vụ mua bảo hiểm hàng hóa.
Hiểu đúng những thuật ngữ này giúp người mua đọc báo giá chính xác, so sánh phương án nhập hàng và xác định trách nhiệm khi xảy ra tổn thất. Nội dung dưới đây giải thích theo Incoterms® 2020, do Phòng Thương mại Quốc tế, viết tắt là ICC, ban hành.
FOB, CFR và CIF là gì?
FOB, CFR và CIF là các chữ viết tắt tiếng Anh, thường xuất hiện trong hợp đồng mua bán hàng hóa vận chuyển bằng đường biển hoặc đường thủy nội địa.
- FOB — Free On Board: Giao hàng trên tàu.
- CFR — Cost and Freight: Tiền hàng và cước phí.
- CIF — Cost, Insurance and Freight: Tiền hàng, bảo hiểm và cước phí.
Trong mua bán xăng dầu bằng tàu, các điều kiện này giúp xác định bên nào thuê vận chuyển, thanh toán cước và thu xếp bảo hiểm.
Tuy nhiên, trách nhiệm thanh toán chi phí và trách nhiệm chịu rủi ro là hai vấn đề khác nhau. Người bán trả cước đến cảng đích không đồng nghĩa với việc chịu mọi rủi ro cho đến khi hàng đến nơi.
FOB là gì trong giao dịch xăng dầu?
Theo điều kiện FOB, người bán giao hàng lên tàu do người mua chỉ định tại cảng xếp hàng đã thỏa thuận. Người mua thường thu xếp và thanh toán chặng vận chuyển chính.
Ví dụ cách ghi điều kiện:
FOB [cảng xếp hàng được chỉ định], Incoterms® 2020.
Tên cảng cần cụ thể; nếu cần, hợp đồng nên xác định thêm bến hoặc điểm xếp hàng.
Trách nhiệm của người bán theo FOB
Người bán có nghĩa vụ cung cấp xăng dầu phù hợp hợp đồng, thực hiện thủ tục xuất khẩu khi áp dụng và giao hàng lên tàu đúng thỏa thuận.
Trong cơ chế giao hàng thông thường, người bán chịu chi phí và rủi ro cho đến khi hoàn thành nghĩa vụ giao hàng trên tàu.
Trách nhiệm của người mua theo FOB
Người mua chỉ định tàu, thu xếp vận chuyển chính, trả cước và thực hiện thủ tục nhập khẩu khi áp dụng.
Rủi ro mất mát hoặc hư hỏng chuyển sang người mua khi hàng được giao trên tàu tại cảng xếp, theo quy tắc và các điều kiện liên quan của FOB. Người mua cần chủ động xem xét bảo hiểm cho phần hành trình thuộc rủi ro của mình.
CFR là gì? Giá CFR bao gồm những gì?
Theo CFR, người bán thu xếp và trả cước vận chuyển hàng đến cảng đích được chỉ định.
Cách ghi thường dùng:
CFR [cảng đích được chỉ định], Incoterms® 2020.
Giá CFR thể hiện tiền hàng cùng cước vận chuyển thuộc phạm vi nghĩa vụ của người bán. Tuy nhiên, không nên hiểu rằng mức giá này đã bao gồm mọi chi phí phát sinh tại nơi nhận hàng.
Điểm quan trọng nhất là người bán trả cước đến cảng đích, nhưng rủi ro chuyển khi hàng được giao trên tàu tại cảng xếp.
CFR không đặt nghĩa vụ mua bảo hiểm hàng hóa cho người bán. Vì vậy, người mua cần kiểm tra phương án bảo hiểm, thay vì cho rằng bên thuê tàu sẽ chịu toàn bộ tổn thất trên đường vận chuyển.
CIF là gì? Khác CFR như thế nào?
CIF có cơ chế thu xếp vận chuyển tương tự CFR, nhưng bổ sung nghĩa vụ người bán mua bảo hiểm hàng hóa cho rủi ro của người mua trong hành trình được quy định.
Cách ghi:
CIF [cảng đích được chỉ định], Incoterms® 2020.
Theo Incoterms® 2020, phạm vi bảo hiểm mặc định của CIF là mức hạn chế theo Institute Cargo Clauses (C) hoặc điều khoản tương đương. Hai bên có thể thỏa thuận mức bảo hiểm rộng hơn.
Với xăng dầu, cần kiểm tra kỹ điều khoản về rò rỉ, thiếu hụt, nhiễm bẩn, mức miễn thường và các trường hợp loại trừ. Có bảo hiểm không đồng nghĩa mọi tổn thất đều được bồi thường.
CIF không làm lùi thời điểm chuyển rủi ro đến cảng đích. Trong cơ chế thông thường, rủi ro vẫn chuyển khi hàng được giao trên tàu tại cảng xếp.
Bảng so sánh FOB, CFR và CIF
| Tiêu chí | FOB | CFR | CIF |
|---|---|---|---|
| Ý nghĩa | Giao hàng trên tàu | Tiền hàng và cước phí | Tiền hàng, bảo hiểm và cước phí |
| Cảng ghi sau điều kiện | Cảng xếp hàng | Cảng đích | Cảng đích |
| Bên thu xếp vận chuyển chính | Người mua | Người bán | Người bán |
| Bên trả cước vận chuyển chính | Người mua | Người bán | Người bán |
| Người bán có nghĩa vụ mua bảo hiểm | Không | Không | Có |
| Mốc chuyển rủi ro thông thường | Giao hàng trên tàu tại cảng xếp | Giao hàng trên tàu tại cảng xếp | Giao hàng trên tàu tại cảng xếp |
Bảng trên mô tả cơ chế cơ bản của ba điều kiện. Khi áp dụng, cần xem thêm nghĩa vụ thông báo, tình huống vi phạm và những sửa đổi được thỏa thuận trong hợp đồng.
Ví dụ phân biệt giá FOB, CFR và CIF xăng dầu
Giả sử một lô dầu diesel có các số liệu minh họa:
| Khoản mục | Giá giả định |
|---|---|
| Giá hàng theo FOB | 700 USD/tấn |
| Cước vận chuyển chính | 25 USD/tấn |
| Phí bảo hiểm | 2 USD/tấn |
Nếu cùng lô hàng và các yếu tố khác tương đương:
- Giá CFR minh họa: 700 + 25 = 725 USD/tấn.
- Giá CIF minh họa: 700 + 25 + 2 = 727 USD/tấn.
Đây là ví dụ giải thích cấu phần giá, không phải báo giá thực tế hoặc công thức áp dụng cho mọi hợp đồng.
Giá CIF chưa mặc nhiên bao gồm thuế nhập khẩu, toàn bộ phí tại cảng đích và vận chuyển về kho. Muốn so sánh báo giá, cần đưa chúng về cùng phạm vi chi phí, chất lượng, số lượng và thời điểm giao hàng.
Lưu ý khi áp dụng trong giao dịch xăng dầu
Thống nhất chất lượng và cách xác định số lượng
Hợp đồng cần ghi rõ loại nhiên liệu, chỉ tiêu chất lượng, phương pháp lấy mẫu và giám định.
Nếu giao dịch theo thể tích, nên thống nhất nhiệt độ tham chiếu và cách quy đổi. Đồng thời, phải xác định số lượng thanh toán được đo tại đâu và chứng từ nào làm căn cứ.
Làm rõ việc bơm hàng và điểm giao nhận
Xăng dầu là hàng lỏng, nên cần quy định cụ thể kết nối đường ống, trách nhiệm bơm, điều kiện tiếp nhận và cách xác nhận hoàn thành giao hàng.
Nếu có thỏa thuận riêng về điểm chuyển rủi ro, nội dung phải rõ ràng, nhất quán với điều kiện Incoterms được dẫn chiếu.
Kiểm tra phí dỡ hàng và thời gian chờ
Không nên mặc định mọi phí dỡ hàng đều thuộc một bên. Cần đối chiếu hợp đồng mua bán với hợp đồng vận chuyển.
Các bên cũng nên quy định thời gian làm hàng, chi phí chờ, trách nhiệm khi tàu đến muộn hoặc kho chưa sẵn sàng tiếp nhận.
Câu hỏi thường gặp về FOB, CFR và CIF
Mua xăng dầu theo FOB hay CIF có lợi hơn?
Không có lựa chọn tốt nhất cho mọi giao dịch. Cần so sánh tổng chi phí, khả năng thuê tàu, phạm vi bảo hiểm và năng lực quản lý vận chuyển.
CIF có bảo hiểm toàn bộ rủi ro không?
Không. Phạm vi bồi thường phụ thuộc điều khoản bảo hiểm, các loại trừ và hồ sơ tổn thất. Mức mặc định của CIF không phải bảo hiểm mọi rủi ro.
Incoterms có quyết định quyền sở hữu hàng hóa không?
Incoterms không tự xác định thời điểm chuyển quyền sở hữu hoặc phương thức thanh toán. Những nội dung này cần được quy định riêng trong hợp đồng.
Khi đọc báo giá FOB, CFR và CIF trong giao dịch xăng dầu, hãy kiểm tra đồng thời cảng chỉ định, phiên bản Incoterms, phạm vi chi phí, bảo hiểm và mốc chuyển rủi ro. Đây là cơ sở để so sánh đúng và hạn chế hiểu nhầm giữa các bên.
